De Europese Unie (EU) lijkt voor veel Nederlanders een ver-van-mijn-bedshow. Maar volgens onderzoeker Lisanne Henneveld is dat beeld onterecht. In haar proefschrift Naar een Europese Unie die beter bij de burger past, waarop ze in oktober promoveerde aan de Open Universiteit, laat ze zien hoe weinig we eigenlijk uitleggen over wat Europa voor ons doet — en hoe sterk Nederland en de EU elkaar juist kunnen maken. ‘We moeten stoppen met wijzen naar Brussel,’ zegt ze. ‘En eerlijk vertellen waarom we sommige dingen samen beter kunnen regelen.’

‘De EU moet vooral niet als zondebok worden gebruikt,’ zegt Henneveld. ‘We moeten stoppen met wijzen naar Brussel en gewoon eerlijk uitleggen waarom bepaalde zaken Europees geregeld worden.’ Henneveld is al langer geïnteresseerd in de relatie tussen nationale en Europese politiek. Haar focus ligt op het draagvlak onder Nederlandse burgers; hoe dat versterkt kan worden.

Attributiebeginsel

‘Zo’n 10 jaar geleden was het draagvlak onder Nederlandse burgers voor de Europese Unie vrij zwak,’ vertelt Henneveld. ‘Ik wilde weten waarom dat zo was en wat we daaraan konden doen.’ Tijdens haar onderzoek zag ze het draagvlak groeien. Maar de vraag blijft cruciaal, zegt Henneveld. ‘De burger wordt niet genoeg meegenomen in de besluit­vorming. Wat moet er nu precies Europees geregeld worden en wat kan beter nationaal worden gedaan? Daar hoort debat over te zijn, waardoor burgers het steeds beter gaan begrijpen.’

Maar dat debat is er nauwelijks, ziet Henneveld, en daardoor lijkt het soms of de EU gewoon zomaar kan bepalen wat Nederland moet doen. ‘En dat is natuurlijk een misverstand. De EU kan alleen verantwoordelijkheid nemen voor wat wij als lidstaat bewust hebben afgestaan. Dat is het attributiebeginsel waar de hele samenwerking op is gebouwd. Natuurlijk is er een grijs gebied waarin de EU of Nederland af en toe ruimte zoekt om zelf meer op zich te nemen. Ook dat moet je heel goed uitleggen aan de burger.’

Nu groeide het draagvlak vooral door wat er op andere plekken in de wereld gebeurde. ‘Door externe bedreigingen – kijk naar Poetin, kijk naar Trump – merk je dat het besef van het belang van Europa er tegenwoordig wel is. Men ziet de noodzaak.’

*Dit is het eerste deel van een artikel uit Publiek Denken 60: Burgerparticipatie, lees hier verder.