Elke regio telt! is de titel van een advies van drie adviesraden uit 2023; een titel die nog vaak wordt aangehaald. Niet zozeer de inhoud van dat advies wordt aangehaald, maar vooral de titel. Die titel is een slogan geworden voor alle regio’s in Nederland die eisen dat zij speciale aandacht verdienen.
Nu is het interessante dat Nederland nogal veel regio’s kent. Niet zozeer doordat ons kleine land is opgedeeld in veel regio’s. Nee, het geval is dat wij voor elk onderwerp een regio-indeling hebben gemaakt of gekregen. Wij kennen regio’s voor schoolvakanties, voor de arbeidsmarkt, voor de veiligheid, voor omgevingsdiensten, voor de woningmarkt, voor zorgkantoren en ga zo maar door. Opgeteld kennen wij volgens de Atlas van Nederland meer dan dertig soorten regio-indelingen. En het pijnlijke daarbij is dat die indelingen stevig verschillen. Het is een grote lappendeken van regio’s. Om gek van te worden.
Menig wethouder kan zijn of haar agenda vrolijk vullen met overleg in de diverse regioverbanden. Van het ene naar het andere overleg. En natuurlijk worden in regioverband beslissingen genomen. Alleen ontbreekt daarvoor vaak nog de democratische legitimering. En alsof dat nog niet pijnlijk genoeg is, houden sommige regio-indelingen zich niet aan bestuurlijke grenzen van provincies, en in een enkel geval zelfs ook niet aan gemeentegrenzen. En al die regioverbanden zijn sectoraal aangevlogen, waardoor samenhangend en integraal beleid heel lastig is. Het lijkt wel op de verkokering van het rijk, waar gemeenten juist tegenaan hikken.
Nederland zou Nederland niet zijn als er geen beleid zou worden ontwikkeld om het regionale niveau centraler te stellen in de aanpak van bestuurlijke vraagstukken. Want de regio is vaak het beste niveau om problemen aan te pakken. Maar heel veel kabinetten en ministers zijn hierop stukgelopen. Wiegel met zijn 17 provincies, De Gaay Fortman met 24 miniprovincies, Beernink met gewesten, Rietkerk met 18 provincies, het plan voor stadsprovincies, de voornemens voor stadsgewesten… Een litanie van pogingen over meerdere decennia heen. Met als resultaat dat er nog steeds geen volwaardig regioniveau is, waar slagvaardig kan worden gehandeld. De ROB gaf een rapport over de regio al eens de titel: Droomland of niemandsland. Feit is dat op regioniveau steeds vaker beslissingen worden genomen. Een steeds groter deel van de gemeentebegrotingen wordt in regioverband uitgegeven. Dus regio’s bestaan, maar feitelijk bestaan regio’s ook weer niet. De stand is daarmee niet ‘elke regio telt’, maar ‘regio’s tellen niet mee’. Er moet eens flink worden gekapt in het regiobos. Daar is het nu veel te stil.
*Deze column van Mark Frequin verscheen in Publiek Denken 61: Ambtelijke helden gezocht. Lees meer.
