De onthulling in NRC over de lobby van de families Swinkels en Van Oord voor een verruimde fiscale bedrijfsopvolgingsregeling werpt een ongemakkelijk licht op de relatie tussen politiek en vermogende particuliere belangen.
Onder het mom van steun aan het familiebedrijf werd via een bijeenkomst in de Tweede Kamer actief gelobbyd voor belastingvoordelen die vooral gunstig zouden uitpakken voor een handvol kapitaalkrachtige families. De indiening van een amendement door CDA- en VVD-Kamerleden lijkt het resultaat van een succesvol georganiseerd traject — met grote gevolgen voor de geloofwaardigheid van het fiscale stelsel en het politieke proces.
Als hoofdredacteur van Publiek Denken neem ik in die hoedanigheid geen politiek standpunt in. Dat is een bewuste keuze — juist om ruimte te bieden voor het brede publieke gesprek. Maar wat hier gebeurt, gaat wat mij betreft veel verder dan partijpolitiek. Dit is een morele kwestie. Als rijke families het normaal vinden om via lobbydeals hun belastingdruk drastisch te verlagen, dan gaat er iets fundamenteel mis in hoe we met elkaar samenleven.
Kamerleden Inge van Dijk (CDA) en Silvio Erkens (VVD) namen het lobbyverzoek serieus genoeg om een amendement in te dienen dat hen miljoenen aan belastingvoordeel had kunnen opleveren. Hebben zij de impact van hun voorstel onvoldoende overzien? Of zagen zij het als een onschuldige ondersteuning van het ondernemerschap? In beide gevallen is het pijnlijk. Dit amendement was geen steun voor de bakker op de hoek of de slager met opvolgingsproblemen — het was belastingpolitiek op maat voor miljonairsfamilies. En Van Oord en Swinkels? Geen spoor van schaamte. Ze nodigden Kamerleden uit, lieten presentaties zien over “dreigende bedrijfsopvolgingsproblemen” en wachtten rustig af tot hun belastingdeal in wetsvorm op tafel lag. Dat maakt hun publieke profiel des te wranger.
Swinkels liet zich in september 2024 nog uit als ‘duurzame brouwerij van het jaar’ en verklaarde: ‘We werken aan een betere, gezondere en duurzamere industrie in het belang van toekomstige generaties.’ Daarbij wees het bedrijf trots op een project waarbij jaarlijks 800.000 m³ gezuiverd restwater teruggegeven wordt aan boeren rond de brouwerij in Lieshout.
Van Oord publiceerde in diezelfde periode een duurzaamheidstatement waarin het stelt: ‘We strive to enhance the energy transition and work together with stakeholders to foster regional and local economies and communities.’ Mooie woorden — en toch opvallend hoe maatschappelijk verantwoord ondernemen ineens samenvalt met fiscaal voordelige wetgeving, speciaal voor de eigen familie.
Gelukkig trok het ministerie van Financiën op tijd aan de noodrem. De regeling is voorlopig van tafel. Niet omdat iemand in de Kamer tot inkeer kwam, maar omdat ambtenaren de gevolgen scherp analyseerden en wezen op juridische risico’s zoals ongelijke behandeling en mogelijke staatssteun. Hun vakkennis en dossierkennis maakten het verschil. Terwijl het politieke proces kwetsbaar bleek voor lobbydruk, was het uiteindelijk de ambtelijke beoordeling die voorkwam dat er een belastingvoordeel werd doorgedrukt waar vooral een paar vermogende families baat bij hadden.
Wat vooral blijft wringen, is dat niemand in deze keten — geen Kamerlid, geen lobbyist — zich leek af te vragen: ‘Is dit wel oké?’ Terwijl elke Nederlander die z’n belastingaangifte invult weet hoe weinig ruimte er is voor twijfel of uitstel. Daar geldt: eerlijk is eerlijk. Maar dat geldt dus niet voor iedereen.
Dit is geen incident. Dit is een symptoom. Van een politiek klimaat waarin grote belangen prima hun weg weten te vinden, als je maar de juiste naam hebt, en het juiste netwerk. Voor gewone ondernemers is er geen toegang tot “een voorlichtingsbijeenkomst” in de Kamer. Die mogen hopen dat hun lokale wethouder de telefoon opneemt.
En nu? Nu zijn het bijna verkiezingen. Eind oktober mag Nederland opnieuw kiezen wie er in die Kamer zitten — wie de belangen behartigt van ”de gewone Nederlander”. Laten we dan eindelijk eens besluiten om Jan Modaal en iedereen daaronder centraal te stellen. In plaats van nog een rondje belastingcadeautjes voor wie toch al te veel heeft.
