Bob Houtkamp werkt al ruim 30 jaar bij de provincie Zuid-Holland en heeft zijn eigen adviesbureau Organiseren met Aandacht. Mart Nooijen is theatermaker en heeft een achter­grond in antropologie en politico­logie. Het essay, gemaakt in opdracht van Duurzaam­Door, is duidelijk een combinatie van hun beide specialismen: inzichten voor bestuurders, verteld in zowel analytische als poëtische taal.

Houtkamp en Nooijen spraken onder meer burgemeesters, wethouders en voorzitters van een waterschap (dijk- of watergraaf). Al snel ontdekten ze dat moed veel meer is dan alleen daadkracht. ‘En je bent als bestuurder niet simpelweg laf of moedig,’ zegt Nooijen, ‘je bevindt je op een schaal.’

In het essay worden zeven varianten van moed toegelicht. Zes daarvan komen uit de psychologie: fysieke, sociale, morele, emotionele, intellectuele en spirituele moed. ‘Intellectuele moed staat voor moedig omgaan met complexiteit,’ zegt Nooijen. ‘Een bestuurder kan bijvoorbeeld een klimaatdossier helemaal platslaan; kernenergie of zonne-energie. Dat is niet moedig. Maar als je steeds meer onderzoek blijft aanvragen omdat je geen besluit durft te nemen, ben je ook niet moedig. Wat zit daartussenin? Daar gaat het essay over.’

Ze voegden er zelf een variant aan toe: hoopvolle moed. ‘We leven in een vrij pessimistische tijd, dat kwam steeds terug in de gesprekken,’ aldus Nooijen. ‘Dus het is aan bestuurders om ondanks die sombere tijdgeest op een hoopvolle manier naar de toekomst te kijken.’

Bewustwording creëren

De geïnterviewde bestuurders waren blij met de interesse die Houtkamp en Nooijen toonden, soms zelfs geëmotioneerd. Houtkamp: ‘We hebben meerdere keren gehoord: we voeren dit gesprek eigenlijk te weinig met elkaar, als bestuurders onderling. Met dit essay hopen we daar verandering in te brengen, we willen bewustwording creëren: waar zit je eigen houvast, hoe komen je keuzes tot stand?’ Daarnaast zijn er praktische tools. In het essay staan oefeningen waarmee bestuurders zichzelf kunnen bevragen. ‘We kunnen niet elke bestuurder in Nederland interviewen,’ legt Nooijen uit. ‘Dus hebben we werkvormen samen­gesteld waarmee je je eigen moed kunt onderzoeken. Zo kom je tot een soort kleine poëzie over de kern van je eigen verhaal.’

Dialoogkaarten

Naast het essay zijn er ook nog zogeheten dialoogkaarten. ‘We merkten namelijk dat er te weinig taal is rondom moed,’ zegt Nooijen. ‘Die kaarten maken het makkelijker om overwegingen rond een keuze te bespreken.’ ‘We gunnen bestuurders een beetje ondersteuning,’ zegt Houtkamp. ‘Ze hebben het megadruk, en het is een eenzaam vak. Alles wat we hebben ontwikkeld – essay, oefeningen, kaarten – is snel en makkelijk in te zetten.’

*Dit artikel verscheen oorspronkelijk in Publiek Denken 61: Ambtelijke helden gezocht.