Een meerderheid van de Nederlanders is pessimistisch over de toekomst van het land. Uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) blijkt dat 59 procent van de Nederlanders vindt dat het de verkeerde kant opgaat. Veel mensen ervaren machteloosheid en frustratie over de samenleving en de politiek.
Hoewel veel burgers tevreden zijn over de fundamenten van de democratie – zoals het stemrecht, de meerdere politieke partijen en de vrijheid van meningsuiting – heerst er grote onvrede over de daadwerkelijke politieke invloed. 71 procent geeft aan tevreden te zijn over hoe de democratie in grote lijnen functioneert, maar tegelijkertijd is er veel kritiek: politici luisteren onvoldoende, samenwerking verloopt moeizaam en maatschappelijke problemen worden niet adequaat aangepakt.
Veel Nederlanders hebben het gevoel dat zij weinig kunnen bijdragen aan de negatieve gevolgen van zowel binnenlandse als buitenlandse ontwikkelingen. In hun ogen kan de overheid wel ingrijpen — maar doet dat niet of kiest de verkeerde aanpak. Het resultaat: sommigen haken af, bijvoorbeeld door niet te stemmen of gesprekken met andersdenkenden te vermijden, terwijl anderen wél actief blijven door te stemmen of te demonstreren.
Met de aankomende verkiezingen ligt er volgens het SCP een duidelijke opdracht voor een nieuw kabinet. Veel Nederlanders verwachten dat het kabinet zich krachtig zal inzetten op thema’s als wonen, immigratie, inkomens en prijsvorming. Opvallend is de toegenomen urgentie voor versterking van defensiemiddelen.
Het vertrouwen in Den Haag is laag: 60 procent van de respondenten geeft de politieke werking een onvoldoende. Tegelijkertijd verschilt de voorkeur sterk per politieke kleur: kiezers van linkse partijen willen vooral investeren in zorg, onderwijs en klimaat, terwijl kiezers van rechtse partijen juist minder willen uitgeven aan milieu en asielopvang.
In het onderzoek wordt aangegeven dat de gevoelens van achteruitgang samenhangen met zorgen op politiek, cultureel, economisch en moreel vlak. Belangrijke externe factoren zijn oorlogen zoals in Gaza en Oekraïne, klimaatverandering en de onvoorspelbaarheid van internationale leiders. Zes op de tien Nederlanders vinden het moeilijk om hoopvol te blijven.
Meer weten
Het SCP-onderzoek maakt deel uit van het zogenoemde Continu Onderzoek Burgerperspectieven (COB), waarin sinds 2008 de maatschappelijke stemming in Nederland wordt gemonitord. In de derde editie van 2025 concentreerde het onderzoek zich op de stemming over het land, de politiek en de verwachtingen van burgers richting het nieuwe kabinet. Aan het kwantitatieve deel deden 2.289 respondenten mee.
