Zowel internationale wetenschappers als Nederlandse psychiaters waarschuwen voor de risico’s van AI-chatbots op de geestelijke gezondheid. Uit een redactioneel stuk in Acta Psychiatrica Scandinavica en een reportage van Nieuwsuur blijkt dat langdurig gebruik van chatbots bij sommige mensen kan leiden tot wanen of zelfs psychoses.
De Deense psychiater en onderzoeker Søren Dinesen Østergaard, met meer dan vijftien jaar ervaring in psychiatrisch onderzoek en winnaar van de Lundbeck Foundation Young Investigator Prize (2020), stelde in 2023 dat chatbots waanideeën kunnen versterken. Sindsdien kreeg hij talloze meldingen van gebruikers en familieleden die dat ondersteunen. Ook internationale media, zoals The New York Times en Rolling Stone, beschreven soortgelijke gevallen.
In Nederland meldde Nieuwsuur een jongeman die een psychose ontwikkelde na intensief gebruik van een chatbot. Psychiaters waarschuwen dat dit geen op zichzelf staand incident hoeft te zijn en vragen om verder onderzoek.
Hoe chatbots problemen versterken
Chatbots zijn ontworpen om menselijk te communiceren en bevestigen vaak wat de gebruiker zegt. Volgens Østergaard kan dit leiden tot een “geloofsversterkend” effect. Mensen die gevoelig zijn voor psychoses krijgen daardoor hun overtuigingen bevestigd, zonder correctie door menselijke interactie.
Oproep tot onderzoek
Østergaard en Nederlandse psychiaters pleiten voor meer empirisch onderzoek:
Casusbeschrijvingen geverifieerd door professionals.
Kwalitatieve interviews met patiënten die problemen ervaren.
Experimentele studies naar de invloed van chatbots, ondanks ethische uitdagingen.
Tot die tijd adviseren zij voorzichtigheid bij het gebruik van chatbots door mensen die kwetsbaar zijn voor psychische aandoeningen.
Nog geen beleidsmatige opvolging
Hoewel wetenschappers en psychiaters waarschuwen voor mogelijke gezondheidsrisico’s, is er vanuit overheid en gemeenten nog geen zichtbare beleidsmatige opvolging. Specifieke richtlijnen of voorlichtingscampagnes over AI en psychische gezondheid ontbreken vooralsnog. Of en hoe dit onderwerp op de beleidsagenda komt, is daarmee nog onduidelijk.
