Beeld: Pixabay/MabelAmber
De rol van gemeenten binnen de democratische rechtsstaat staat centraal tijdens de Week van de Rechtsstaat 2025. De VNG publiceert daarom het essay Gemeenten binnen de democratische rechtsstaat, waarin gemeenten worden uitgenodigd om hun eigen rol kritisch te beschouwen. Het essay benadrukt dat gemeenten, als eerste overheid, dicht bij de inwoners staan en daarmee een belangrijke verantwoordelijkheid dragen.
De democratische rechtsstaat is een fundament van onze samenleving. Door incidenten zoals de toeslagenaffaire en de gevolgen van de gaswinning in Groningen is het belang ervan de afgelopen jaren opnieuw onderstreept. Commissieonderzoeken tonen aan dat blijvende inzet nodig is om de rechtsstaat te versterken. Dit vraagt onder andere om transparantie, bestuurlijke verantwoordelijkheid en betrokkenheid van de samenleving.
Gemeenten hebben hierbij een unieke positie. Zij kunnen onder andere bijdragen door:
juridische en ethische normen in het ambtelijk werk te hanteren;
politieke druk en invloeden bewust te weerstaan;
inwoners een volwaardige rol te geven;
de verschillende rollen van raad, college en ambtenaren zorgvuldig te onderscheiden.
In het essay worden deze perspectieven uitgewerkt, met handvatten voor de praktijk.
Reacties en advies aan het rijk
De VNG vraagt gemeenten om hun visie te delen en aan te geven waar behoefte is aan ondersteuning of aanvullende kennis. Reacties kunnen gestuurd worden naar: rechtsstaat@vng.nl.
Het essay is tevens als ongevraagd advies aangeboden aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Daarmee onderstreept de VNG dat ook het rijk verantwoordelijkheid draagt. Van de rijksoverheid wordt gevraagd om maatschappelijke ontwikkelingen in goede banen te leiden, rollen en instituties te respecteren en duidelijke, samenhangende wetgeving te bieden.
