In Den Haag klinkt steeds luider de roep om de Wet open overheid (Woo) in te perken. Politici schilderen de wet af als onuitvoerbaar en te belastend voor ambtenaren. Maar nieuw onderzoek trekt die conclusie hard onderuit. Niet de wet is het probleem, zeggen de onderzoekers, maar de rommelige informatiehuishouding van de overheid zelf. En zolang daar niets aan verandert, blijft transparantie een illusie.
Tim Staal en Marlinde Weener werkten mee aan het onderzoek Woo-bingo. Terugkerende aannames over de Wet open overheid ontkracht. Staal namens SPOON, expertisecentrum voor Woo-verzoekers, Weener namens Open State Foundation, dat zich al langer inzet voor een transparante overheid. Het probleem is niet de Woo, is grofweg hun conclusie, maar de informatiehuishouding en werkwijze van de overheid. Die kunnen beter. Moeten beter. Al wil Staal voorkomen dat het rapport wordt platgeslagen, benadrukt hij meerdere keren tijdens dit gesprek. Hij heeft alle begrip voor ambtenaren die moeite hebben met de uitvoering van de Woo.
Enorme last
Politici die beweren dat de Woo moet worden ingeperkt, doen dat op basis van aannames. ‘Die aannames hebben wij onderzocht,’ vertelt Weener. ‘We hebben ze naast concrete data gelegd. En daaruit volgt de conclusie dat de meeste aannames niet kloppen.’
Maar eerst even terug in de tijd: hoe zijn we hier beland? Want de Woo werd aanvankelijk breed gesteund. Staal: ‘In de jaren waarin Pieter Omtzigt groot werd en de toeslagenaffaire veel in het nieuws was, werd het belang van openbaarheid door vrijwel iedereen geprezen. Maar vervolgens kwam de coronaperiode en toen is dat beeld gekanteld.’
Het ministerie van VWS beschouwde de verplichting tot openbaarheid als een enorme last. ‘En dat idee verspreidde zich. Dus toen de Woo eenmaal in werking trad, kwam er vanuit ambtelijk en bestuurlijk Nederland veel weerstand los. De boodschap was eigenlijk: we hebben een wet aangenomen die nu al onuitvoerbaar is.’ Deze trend heeft inmiddels ook de politiek bereikt. Zelfs partijen die eerder enthousiast waren over de Woo, zoals de PVV en BBB, komen in verzet.
*Dit is het eerste deel van een artikel uit Publiek Denken 58: Betekenisvolle transparantie, lees hier verder.
