Ruim de helft van de gemeentelijke medewerkers gebruikt AI op eigen initiatief, zonder formele richtlijnen of training. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van Uniserver onder IT-beslissers bij Nederlandse gemeenten, uitgevoerd door onderzoeksbureau Motivaction. De meeste gemeenten erkennen de risico’s: maar liefst 90 procent maakt zich zorgen over
datalekken en gebrekkige dataveiligheid.
Hoewel de mogelijkheden van kunstmatige intelligentie (AI) breed worden omarmd, ontbreekt in veel gemeenten een duidelijk kader. Slechts 55 procent heeft beleid opgesteld voor het gebruik van AI, en evenveel gemeenten bieden hun medewerkers training of opleiding aan. Toch blijkt dat AI vaak bottom-up zijn weg vindt in het werk van ambtenaren.
‘Het AI-gebruik groeit sneller dan het beleid,’ zegt Ralph Kootker van Fuse AI, het soevereine private AI-platform van Uniserver. ‘We zien dat toepassingen vaak spontaan ontstaan: snel en creatief, maar ook ongecontroleerd. Dat levert kansen op, maar brengt risico’s met zich mee – zeker als burgerdata buiten de controle van de organisatie terechtkomt.’
De zorgen zijn niet ongegrond. Negen op de tien IT-beslissers vrezen datalekken of onvoldoende dataveiligheid. Bovendien heeft 63 procent geen goed zicht op hoe AI-tools omgaan met gegevens van burgers en organisaties. Dat gebrek aan transparantie maakt het lastig te beoordelen of AI-systemen voldoen aan wetgeving zoals de aankomende EU AI Act – iets waar 81 procent van de respondenten over twijfelt.
Tegelijkertijd tonen de cijfers een groeiende motivatie om AI-gebruik te verbeteren. 60 Procent van de IT-beslissers vindt dat eerst grip op data en wetgeving nodig is voordat AI breder kan worden uitgerold. Meer dan de helft onderzoekt actief de impact van de EU AI Act, en 64 procent wil het beleid actualiseren volgens de nieuwe richtlijnen voor 2026. Ook wordt steeds vaker gekozen voor onafhankelijke audits op risico’s en vooroordelen in bestaande AI-systemen.
