In aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen heeft het Interprovinciaal Overleg (IPO) de concept-verkiezingsprogramma’s van vijftien politieke partijen geanalyseerd. De analyse richt zich op drie thema’s die voor provincies van groot belang zijn: stikstof, woningbouw en netcongestie.
Bij de stikstofaanpak erkennen vrijwel alle partijen, behalve Forum voor Democratie, dat er een probleem is dat woningbouw, landbouw, infrastructuur en natuurherstel belemmert. De meeste partijen vinden dat PAS-melders moeten worden gelegaliseerd. PVV, JA21, BBB, SGP en NSC willen de rekenkundige ondergrens verleggen naar 1 mol per hectare en zijn tegen gedwongen uitkoop. PVV, VVD, CDA, JA21, BBB, FvD en de ChristenUnie willen de kritische depositiewaarde als wettelijk stuurmiddel afschaffen. GroenLinks-PvdA zet in op gerichte uitkoop van piekbelasters en begeleiding naar extensieve landbouw, terwijl de SP en D66 onnodige schaalvergroting willen tegengaan en pleiten voor regionale kringlopen. Het CDA verwijst naar het Bouwstenendocument Emissiereductie Landbouw van IPO, VNG, Unie van Waterschappen, LTO en NAJK als belangrijke basis. JA21 en de Partij voor de Dieren benadrukken de rol van provincies in de uitvoering.
Op het dossier woningbouw kiezen veel partijen voor ambitie. GroenLinks-PvdA, CDA, FvD en de ChristenUnie willen jaarlijks 100.000 woningen bijbouwen, in lijn met de oproep van het IPO. De SP en Volt willen in totaal een miljoen woningen realiseren. PVV, GroenLinks-PvdA, CDA, D66, SP, BBB, ChristenUnie en NSC leggen nadruk op betaalbaarheid, met minstens 30 procent sociale huur. De meeste partijen willen procedures versnellen en fabrieksmatig bouwen stimuleren. JA21 wil jaarlijks 0,5 procent van het BBP investeren, D66 2 miljard euro per jaar, de SP wil een Nationaal Woonfonds van 30 miljard en de ChristenUnie stelt 20 miljard extra beschikbaar voor het komende decennium. Volt en NSC geven provincies een aanjagende of adviserende rol bij bouwlocaties.
Wat betreft netcongestie vinden de meeste partijen dat het elektriciteitsnet moet worden verzwaard. Alleen PVV en FvD pleiten voor minder afhankelijkheid van zonne- en windenergie, die zij ‘wiebelstroom’ noemen. Veel partijen willen zonne-energie beperken tot daken en windenergie verplaatsen naar zee. PVV, VVD, CDA, JA21, D66, BBB, FvD, SGP, Volt en NSC zien kernenergie als een stabiele energiebron, vaak in de vorm van kleine modulaire reactoren. GroenLinks-PvdA, VVD, CDA, BBB, PvdD, Volt en ChristenUnie noemen flexibel stroomgebruik als deeloplossing, terwijl D66, SP, PvdD, Volt, ChristenUnie en NSC streven naar minstens 50 procent lokaal eigenaarschap van energieprojecten.
Het IPO concludeert dat provinciale thema’s stevig op de politieke agenda staan, maar dat de invulling per partij sterk verschilt. De provincies roepen het nieuwe kabinet op om de stikstofaanpak, woningbouw en energietransitie samenhangend en met oog voor de regio’s aan te pakken.
