Jarenlang is vooral gekeken naar de uitvoerbaarheid en kosten van de Wet open overheid (Woo). Wat daarbij vaak onderbelicht bleef, is waar burgers, journalisten en maatschappelijke organisaties werkelijk behoefte aan hebben. Daar kwam pas begin dit jaar verandering in. Guido Enthoven, directeur van het Instituut Maatschappelijke Innovatie (IMI), startte een onderzoek naar de informatiebehoefte achter Woo-verzoeken.
‘Het verbaasde mij dat er nauwelijks onderzoek is gedaan naar de vraag wat de samenleving precies nodig heeft,’ vertelt Enthoven. ‘Er is veel gekeken naar praktische uitvoering en financiële gevolgen, maar nauwelijks naar hoe de Woo de informatiebehoefte vanuit de samenleving kan vervullen.’
Uit interviews, analyses van Woo-verzoeken uit 2023 en literatuuronderzoek concludeert Enthoven dat de behoefte aan openbaarheid groot is. Burgers vragen veelal naar informatie die hun persoonlijke situatie raakt, terwijl journalisten en maatschappelijke organisaties juist belangstelling hebben voor bredere maatschappelijke thema’s. Een op de vijf Woo-verzoeken komt van journalisten.
Grote maatschappelijke dossiers
Volgens Enthoven sluit de Woo, in haar huidige vorm, dan ook onvoldoende aan bij deze brede behoefte. De wet schrijft voor dat bepaalde categorieën documenten openbaar moeten worden gemaakt, zoals convenanten of raadsverslagen. Maar het gaat vaak niet om de vorm, maar om de inhoud, stelt hij. ‘Denk aan dossiers over klimaat, het toeslagenschandaal, asielzoekers, wonen of de wolf. Dat zijn onderwerpen waar de samenleving echt informatie over wil. Toch worden zulke dossiers zelden integraal openbaar gemaakt.’
Daarom adviseert IMI dat elk ministerie jaarlijks ten minste een groot actueel maatschappelijk dossier actief openbaar maakt. ‘Met vijftien ministeries heb je in vier jaar tijd vijftig tot zestig belangrijke dossiers beschikbaar,’ aldus Enthoven. Daarbij is het volgens hem essentieel dat deze informatie actueel wordt gehouden.
*Dit is het eerste deel van een artikel uit Publiek Denken 58: Betekenisvolle transparantie, lees hier verder.
