Loyale samenwerking is een hoeksteen van de Europese Unie (EU) maar staat steeds vaker onder druk. Dat concludeert de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) in een nieuw advies aan het kabinet. De raad roept op om het loyaliteitsbeginsel binnen de EU te versterken, zowel juridisch als politiek.
Volgens de AIV is loyale samenwerking essentieel voor de EU als politieke gemeenschap, rechtsorde en internationale speler. Het beginsel verplicht lidstaten om gemaakte afspraken na te komen en gezamenlijk bij te dragen aan de doelstellingen van de Unie. In de huidige geopolitieke en economische context is dat volgens de raad belangrijker dan ooit.
De AIV wijst op recente voorbeelden van spanning rond het loyaliteitsbeginsel, zoals het bezoek van de Hongaarse premier Viktor Orbán aan Moskou en Beijing zonder EU-mandaat, en de verkoop van “gouden paspoorten” door Malta aan niet-EU-burgers. Het Europees Hof van Justitie oordeelde in april 2025 dat Malta met die praktijk moest stoppen.
Hoewel lidstaten tijdens de besluitvorming afwijkende standpunten mogen innemen, benadrukt de AIV dat eenmaal genomen besluiten moeten worden uitgevoerd. Alleen zo kan de Unie effectief en geloofwaardig blijven optreden.
Aanbevelingen van de AIV
De Adviesraad doet drie hoofdaanbevelingen aan het kabinet:
- Gebruik juridische instrumenten zoals de inbreukprocedure en het Europees Hof van Justitie om niet-loyaal gedrag aan te pakken.
- Trek duidelijke grenzen zodat ondermijnend gedrag niet wordt beloond, ook al is een gedwongen vertrek uit de EU juridisch nauwelijks mogelijk.
- Investeer in politieke samenwerking en versterk het wederzijdse vertrouwen tussen lidstaten om een cultuur van loyale samenwerking te bevorderen.
Met deze voorstellen wil de AIV bijdragen aan een sterker en hechter Europa dat beter bestand is tegen interne verdeeldheid en externe druk.
