We lopen achter, als Nederland. En als Europese Unie. De succesvolste technologiebedrijven komen vooral uit China en de Verenigde Staten. Toch zijn er hoopvolle signalen, zeggen twee kenners. Want er lijkt nu echt iets te veranderen.

Het gesprek begint zorgwekkend, wanneer we Paul Timmers vragen naar de digitale autonomie van Nederland en Europa. We zijn nog altijd grotendeels afhankelijk van buitenlandse technologie, is zijn oordeel. Timmers was directeur digitale samenleving voor de Europese Commissie en is momenteel onderzoeker aan de Katholieke Universiteit Leuven.

Zomaar een voorbeeld. ‘Per jaar koopt Europa voor bijna 250 miljard aan clouddiensten in de Verenigde Staten. Dat staat gelijk aan 1,9 miljoen banen die ook in Europa gecreëerd hadden kunnen worden. We zijn voor 70 tot 80 procent digitaal afhankelijk van het buitenland. Zo vernietigen we eigenlijk de toekomst van onze kinderen.’

Bijkomend probleem is dat deze grote techbedrijven hun machtspositie mis­bruiken, zegt Timmers. ‘Ze hebben enorm diepe zakken en altijd mogelijk­heden om andere partijen te dwingen zich naar hun regels te voegen.’

Normen en waarden

Ook Haroon Sheikh, die multidisciplinair onderzoek doet naar vraagstukken rond de internationale orde en nieuwe techno­logieën, maakt zich zorgen om die afhanke­lijkheid. Hij somt enkele schrijnen­de gevallen op. ‘Trump die Microsoft heeft bevolen om de mensen van het Inter­nationaal Strafhof uit te sluiten. Starlink dat dreigde om Oekraïne van satelliet­communicatie af te sluiten. China dat cruciale metalen en magneten niet meer exporteert.’

Digitale autonomie gaat niet alleen om de economie, benadrukt Sheikh. ‘Het draait ook om normen en waarden die in de technologie zijn ingebouwd. De buitenlandse AI die wij gebruiken, is ongetwijfeld bevooroordeeld. En daar hebben wij niets over te zeggen.’

Geduldig kapitaal

Je zou denken dat de EU dit had kunnen verwachten. Hoe hebben we het dan toch zover laten komen? ‘Dat is een vorm van naïviteit geweest,’ zegt Timmers. ‘Europa heeft niet voldoende ingeschat hoe belangrijk die digitale afhankelijkheden van het buitenland in geopolitieke zin zouden worden. Er werd vooral vastgehouden aan het idee van globalisering en een open economie. Sinds 2017 is daar verandering in gekomen.’

Sheikh wijst op het gebrek aan wat hij noemt ‘geduldig kapitaal’. ‘Digitale technologie heeft vaak een winner takes it all-karakter. Dat betekent dat je ongelooflijk lang moet investeren, en ook verlies moet kunnen en durven lijden, voordat je een succesvol businessmodel hebt. De Amerikanen hebben venture capital, oftewel durfkapitaal. De Chinezen hebben een overheid die bereid is jarenlang verlies gewoon te accepteren. In Europa zijn we hier nooit zo goed in geweest.’ Toch moet de traagheid van Europa ook niet worden overdreven, meent Timmers. ‘Europa kan wel degelijk snel handelen. Dat hebben we bijvoorbeeld gezien bij de covidcrisis. Binnen slechts een paar weken besloten we over te gaan tot gezamenlijk inkopen van vaccins.’

*Dit is het eerste deel van een artikel uit de nieuw verschenen Publiek Denken 59: i-Samenleving, lees hier verder.