De Europese Commissie wil betere regels die gemakkelijker zijn te begrijpen en bovendien simpeler uitvoerbaar en naleefbaar zijn. Want een misfit tussen Brussels bedacht beleid en lokale uitvoering komt vaak voor.
Europese regelgeving moet de komende jaren beter worden, ook voor lokale en regionale overheden. Dat vraagt om betere consultaties, assessments voor het mkb, overheden en concurrentie, een sterkere rol voor het Comité van de Regio’s als subsidiariteitsfilter, meer ondersteuning bij implementatie en het principe dat voor elke nieuwe regel een oude wordt geschrapt. Catharina Rinzema, voormalig VVD-Europarlementariër en tegenwoordig adviseur bij bureau voor communicatie, public affairs en lobby Castro EU, onderstreept de noodzaak daarvan: ‘Europa landt altijd lokaal, maar wordt daar zelden ontworpen.’
Inbreukprocedures
Voor het niet naleven van Europese afspraken wordt vaak gekeken naar het aantal inbreukprocedures tegen lidstaten. Het aantal keren dat Nederland voor het Europees Hof wordt gedaagd omdat ons land afspraken die het zelf in Brussel maakt slecht naleeft, valt mee. Dat gebeurt doorgaans maar één of twee keer per jaar. Tegelijkertijd lopen er op dit moment ruim 61 zaken waarin Nederland is aangesproken op het niet, te laat of gebrekkig invoeren van bijvoorbeeld Europese richtlijnen. Nederland is daarmee een middenmoter, constateerde de Algemene Rekenkamer in 2023. Maar achter die cijfers gaat een bredere kwestie schuil. Slechte regels en gebrekkige implementatie veroorzaken ook hoofdbrekens op lokaal en regionaal niveau, ook al zijn gemeenten en provincies zelf geen partij in die procedures. Rinzema: ´We behandelen gemeenten als uitvoerders, terwijl ze in werkelijkheid medevormgevers van Europees beleid zouden moeten zijn.´
Beleidsfricties
Europarlementariër Raquel García Hermida-van der Walle (D66/Renew), het enige Nederlandse lid van de commissie regionale zaken in het Europees Parlement, ziet dat ook. Op haar kantoor in Brussel noemt ze verschillende voorbeelden. Allereerst is er de Europese begroting. Lidstaten krijgen een grote stem in de vraag waar de regiomiljarden straks landen. Daarnaast zorgen regels rond veiligheid en grensoverschrijdende samenwerking in de praktijk voor frictie. Burgemeesters kunnen veiligheidsinformatie niet altijd eenvoudig delen met buitenlandse collega’s. Als iemand aan de Nederlandse kant van de grens is gepakt met een illegale vuurwerkopslag en vervolgens aan de andere kant van de grens een schuur huurt, mag een Nederlandse burgemeester dat niet zomaar doorgeven, zegt García Hermida-van der Walle, die ook het Europese vuurwerkdossier doet. Ook in dat vuurwerkdossier botsen regels en werkelijkheid. Wat in Italië legaal geproduceerd wordt, moet hier niet vanzelfsprekend op de markt kunnen komen. Kortom: de Europese Unie is ook een Unie van beleidsfricties.
Capaciteit en cultuur
De Berlijnse hoogleraar Tanja Börzel wijst voor zulke fricties, of misfits, op oorzaken als bestuurscapaciteit en machtsverhoudingen. De Oostenrijkse professor Gerda Falkner kijkt juist vooral naar culturele verklaringen: de mores rond de rechtsstaat en Europese integratie. Falkner onderscheidt landen die EU-regels trouw naleven, landen waar naleving politiek wordt gewogen, zoals Nederland, en landen waar implementatie structureel achterblijft. De Europese Commissie probeert deze tradities samen te brengen in de nieuwe Better Regulation-agenda. In de lijn van Börzel wil Brussel administratieve lasten verlagen. Tegelijk probeert de Commissie regionale verschillen beter te begrijpen, onder meer via territorial impact assessments.
