Nederland 2040: keuzes vandaag voor het welzijn van morgen

Beeld: Nederland 2040

Gisteren verscheen het boek Nederland 2040: een toekomstbeeld. Het werk is een initiatief van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en De Argumentenfabriek. Doel: een richtinggevend en uitvoerbaar toekomstbeeld schetsen, gebaseerd op urgente maatschappelijke vraagstukken. Volgens Barbara Baarsma, lid van de denktank en hoogleraar toegepaste economie aan de UvA, is het tijd voor fundamentele keuzes. ‘Niet morgen, maar vandaag.’

Om ook in 2040 te kunnen rekenen op goede zorg, betaalbare energie en kwalitatief onderwijs, is structurele economische groei noodzakelijk. Baarsma pleit voor zogeheten groene groei: economische ontwikkeling binnen ecologische grenzen. Die groei is essentieel om de kosten van vergrijzing, klimaatadaptatie en digitalisering te kunnen dragen. Hiervoor zijn hervormingen nodig op drie terreinen: de economie, de arbeidsmarkt en de instituties.

Herstructurering naar een kennisintensieve economie

Volgens de denktank moet Nederland zich ontwikkelen van een economie met een grote ecologische voetafdruk naar een hoogproductieve kenniseconomie. Daarbij is arbeidsproductiviteit de sleutel. Door beperkte bevolkingsgroei zal het arbeidsaanbod nauwelijks toenemen, waardoor alle groei moet komen uit meer toegevoegde waarde per gewerkt uur.
De overheid speelt hierin een actieve rol door middel van gerichte sturing via normering, beprijzing en handhaving. Bedrijven die bijdragen aan verduurzaming en efficiëntie krijgen meer ontwikkelruimte.

Een activerende arbeidsmarkt

De Nederlandse arbeidsmarkt is volgens Baarsma te star. Werknemers blijven vaak op hun plek uit angst opgebouwde rechten te verliezen, wat innovatie en productiviteit belemmert. De denktank bepleit een systeem waarin werkzekerheid centraal staat, in plaats van baanzekerheid. Daarbij hoort investeren in een leven lang ontwikkelen en het stimuleren van overstappen naar duurzamere en productievere sectoren.

Hervorming van instituties: eenvoud en zekerheid

De denktank stelt een ingrijpende vereenvoudiging van het belasting- en sociale zekerheidsstelsel voor. Centraal daarin staat het garantie-inkomen: een vorm van negatieve inkomstenbelasting die inkomenszekerheid biedt zonder complexiteit. Personen die onvoldoende verdienen, ontvangen een aanvullende toelage. Voor mensen met een lage verdiencapaciteit wordt een basisbaan bij de gemeente mogelijk gemaakt.
Het systeem vervangt onder meer toeslagen, bijstand en studiefinanciering, en maakt het sociaal stelsel eenvoudiger en effectiever.

Verantwoord en toekomstgericht consumeren

Groene groei vereist ook gedragsverandering aan de consumptiekant. Niet per se minder consumeren, maar anders: duurzamer, circulair en gericht op regeneratieve productie. Baarsma erkent dat sommige maatregelen pijn kunnen doen, zoals hogere belastingen op vervuilende producten. Maar deze afwegingen zijn noodzakelijk om bredere maatschappelijke doelen te realiseren.

Een samenhangende langetermijnvisie

Het boek Nederland 2040 biedt een integraal perspectief op de toekomst. Het combineert economische hervorming met ecologische randvoorwaarden en sociale rechtvaardigheid. “Onze voorstellen zijn geen vrijblijvende adviezen vanaf de zijlijn. Ze vormen een uitnodiging tot actie,” aldus Baarsma. De denktank wil daarom actief in gesprek met politiek, overheid en maatschappelijke organisaties om de plannen tot uitvoering te brengen.