De digitale kloof scheidt niet alleen jong en oud en hoger en lager opgeleid. Een nog ongeziene en daardoor venijnige digitale kloof is die tussen de techbedrijven en de professionals die de systemen gebruiken. ‘Als je niet begrijpt hoe systemen werken, verlies je je professionele autonomie en dus de grip op je werk,’ stelt José van Dijck, hoogleraar media en digitale samenleving, Universiteit Utrecht.
‘Digitalisering van de samenleving is een gegeven, maar het gaat allemaal zo snel dat grote groepen het niet meer kunnen bijbenen,’ vertelt Van Dijck. ‘Digitaal betalen, online belastingformulieren invullen, boodschappen scannen en communiceren via chatbots…. Het is digitale dwang; iedereen moet in die digitale omgeving meteen alles maar kunnen. Zoek ‘t maar uit! Dat lukt niet iedereen. Maar er is geen keuze: er zijn geen loketten meer. En als je belt, krijg je zelden iemand direct aan de lijn. Daardoor wordt het voor veel mensen lastiger om zelfstandig in de samenleving te functioneren.’
‘In een digitale omgeving moet iedereen meteen maar alles kunnen’
Basisgeletterdheid essentieel
De ouderen zijn een kwetsbare groep, vertelt ze, net als de groep laaggeletterden. ‘Dat wil niet zeggen dat zij niet handig zijn met apps. Maar om digitale systemen te begrijpen heb je een zekere basisgeletterdheid nodig als fundament: geconcentreerd lezen en rekenen heb je nodig voor logica, schrijven voor argumentatieve vaardigheden, kritische reflectie voor het kunnen onderscheiden van goed en kwaad (digitaal burgerschap).’ De oplossing? Investeren in onderwijs. Volgens Van Dijck mag je in deze tijd ook van mensen verwachten dat ze zelf hun best doen om bij te blijven, door een leven lang te leren. Daarnaast heeft de digitaliserende organisatie een verantwoordelijkheid. ‘Wat zijn je waarden? Als je klant centraal staat, zou dat ook in de gebruiksvriendelijkheid van je systemen tot uiting moeten komen. Houd daarnaast altijd loketten en telefoonlijnen open voor klanten die niet digitaal kunnen meekomen.’
*Dit is het eerste deel van een artikel uit PD 52: i-Samenleving
Lees hier verder
Tekst: Ellen Röling
Beeld: Hilbert Krane
